Kiedy nie można skorzystać z sankcji kredytu darmowego? Najważniejsze ograniczenia dla konsumentów

Sankcja kredytu darmowego to jedno z najsilniejszych uprawnień przewidzianych w ustawie o kredycie konsumenckim. Jeżeli kredytodawca dopuści się określonych naruszeń przepisów, konsument może spłacić wyłącznie pożyczony kapitał, bez odsetek i innych kosztów kredytu. Nie oznacza to jednak, że z tego rozwiązania można skorzystać w każdej sprawie. Ustawodawca wyraźnie określił zarówno rodzaje umów objętych sankcją, jak i przesłanki, które muszą zostać spełnione. Wiele osób dopiero po analizie swojej umowy dowiaduje się, że nie każde uchybienie banku lub firmy pożyczkowej daje podstawę do skorzystania z tego mechanizmu.

Sankcja kredytu darmowego dotyczy wyłącznie określonych umów

Pierwszym warunkiem jest to, aby zawarta umowa miała charakter kredytu konsumenckiego w rozumieniu ustawy o kredycie konsumenckim. Co do zasady chodzi o zobowiązania zawarte przez konsumenta, których wartość nie przekracza 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w walucie obcej. Wyjątek dotyczy niektórych kredytów przeznaczonych na remont domu lub lokalu mieszkalnego, które mogą przekraczać wskazany limit, o ile nie zostały zabezpieczone hipoteką.

Sankcja kredytu darmowego nie znajdzie zastosowania do każdej umowy zawartej z bankiem lub inną instytucją finansową. Nie będzie można się na nią powołać, jeżeli kredytobiorca nie występuje w roli konsumenta, lecz zawiera umowę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podobnie będzie w przypadku zobowiązań, które nie mieszczą się w zakresie zastosowania ustawy o kredycie konsumenckim. Sam fakt zawarcia umowy kredytu nie jest więc wystarczający do skorzystania z tego uprawnienia.

Nie każde naruszenie przepisów przez kredytodawcę daje prawo do sankcji

Możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego zależy od rodzaju zawartej umowy, ale również od charakteru naruszenia popełnionego przez kredytodawcę. Ustawa o kredycie konsumenckim zawiera zamknięty katalog przepisów, których naruszenie może prowadzić do zastosowania tej sankcji. Oznacza to, że nie każde uchybienie formalne lub organizacyjne będzie miało takie same skutki prawne.

Konsument nie może ograniczyć się do wskazania, iż bank lub firma pożyczkowa naruszyły ustawę. Konieczne jest wykazanie, że doszło do naruszenia jednego z przepisów wymienionych przez ustawodawcę. Jeżeli obowiązek wynika z innego przepisu ustawy, nawet jego niewykonanie nie będzie stanowiło podstawy do złożenia skutecznego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Dobrym przykładem jest brak informacji o konieczności poniesienia opłat notarialnych, jeżeli takie mogłyby wystąpić. Choć ustawa nakłada obowiązek zamieszczenia takiej informacji w umowie, naruszenie tego wymogu nie zostało objęte katalogiem przepisów uprawniających do zastosowania sankcji. Pokazuje to, że ocena możliwości skorzystania z tego rozwiązania wymaga szczegółowej analizy treści umowy oraz konkretnych regulacji ustawowych, a nie jedynie stwierdzenia, że kredytodawca popełnił błąd.

Termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego

Prawo do skorzystania z sankcji kredytu darmowego nie ma charakteru bezterminowego. Ustawa przewiduje, że konsument może złożyć stosowne oświadczenie w ciągu roku od dnia wykonania umowy. Po upływie tego terminu uprawnienie wygasa, nawet jeśli wcześniej doszło do naruszeń uzasadniających zastosowanie sankcji. Pojawiają się spory dotyczące tego, kiedy należy uznać umowę za wykonaną. Kredytodawcy niekiedy argumentują, że następuje to już w chwili wypłaty środków. Takie stanowisko nie znajduje jednak potwierdzenia w orzecznictwie. Za wykonanie umowy należy przyjąć moment, w którym obie strony zrealizowały wszystkie wynikające z niej obowiązki. Najczęściej będzie to dzień całkowitej spłaty kredytu przez konsumenta, czyli uregulowania ostatniej należności wobec kredytodawcy.

Nadużycie prawa może pozbawić konsumenta ochrony

Nawet jeśli formalnie zostały spełnione przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego, nie oznacza to jeszcze, że będzie ona skuteczna w każdej sytuacji. W wyjątkowych przypadkach sąd może uznać, że konsument dopuścił się nadużycia prawa. Chodzi o sytuacje, w których powołanie się na sankcję pozostawałoby w sprzeczności z celem przepisów i prowadziłoby do rezultatu trudnego do zaakceptowania z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Trzeba jednak zaznaczyć, że ograniczanie ochrony konsumenta poprzez art. 5 k.c. jest w tym kontekście dyskusyjne – w świetle prokonsumenckiego orzecznictwa TSUE sądy sięgają po tę konstrukcję wyjątkowo i ostrożnie.

Jako przykład często wskazuje się brak adresu konsumenta w treści umowy. Jest to naruszenie jednego z przepisów ustawy, jednak trudno uznać, że samo pominięcie tej informacji zawsze godzi w interes kredytobiorcy. Konsument zna przecież własny adres, dlatego w konkretnych okolicznościach sąd może ocenić, czy pozbawienie kredytodawcy prawa do odsetek i pozostałych kosztów kredytu byłoby proporcjonalną konsekwencją takiego uchybienia.

Jeszcze wyraźniejszym przykładem jest sytuacja, w której wadliwa treść umowy powstała wskutek porozumienia pomiędzy konsumentem a przedstawicielem kredytodawcy. Jeżeli celem takiego działania było późniejsze powołanie się na sankcję kredytu darmowego, trudno mówić o korzystaniu z prawa zgodnie z jego przeznaczeniem. W takich przypadkach sąd może odmówić udzielenia ochrony, mimo że określone wymogi ustawowe zostały spełnione.

Sankcja kredytu darmowego pozostaje skutecznym narzędziem ochrony konsumentów, jednak jej zastosowanie wymaga spełnienia wszystkich warunków przewidzianych w ustawie. Znaczenie ma zarówno charakter zawartej umowy, rodzaj naruszenia popełnionego przez kredytodawcę, dochowanie rocznego terminu na złożenie oświadczenia, jak i okoliczności świadczące o korzystaniu z prawa zgodnie z jego celem. Dlatego przed podjęciem decyzji o powołaniu się na sankcję warto przeanalizować treść umowy i ocenić, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do skorzystania z tego uprawnienia.

Adwokaci Olga i Adam Car tworzą w Sopocie Kancelarie Adwokackie Car. Sprawy przeciwko bankom i instytucjom finansowym prowadzi adw. Adam Car, na terenie całej Polski: kredyty walutowe (CHF, EUR i inne, także spłacone), sankcja kredytu darmowego oraz spory z funduszami inwestycyjnymi. Zawód wykonuje od 2007 roku, a kancelaria ma za sobą ponad 100 spraw kredytowych. W jednym z jej postępowań sąd skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości UE (C-63/25). Wstępna analiza umowy jest bezpłatna. Kontakt: [email protected], +48 604 656 624, adwokatcar.pl