Rozwód z orzeczeniem o winie – jakie skutki prawne niesie dla małżonków?

Rozwód z orzeczeniem o winie budzi wiele emocji, ponieważ poza zakończeniem małżeństwa wiąże się również z oceną zachowania stron przez sąd. Ustalenie, kto ponosi odpowiedzialność za trwały i zupełny rozkład pożycia, może mieć znaczenie z punktu widzenia satysfakcji jednej ze stron, lecz także wywoływać konkretne skutki prawne. Dotyczą one przede wszystkim obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami, ale w określonych sytuacjach mogą mieć znaczenie również przy podziale majątku wspólnego czy rozstrzyganiu spraw dotyczących dzieci. Jednocześnie uzyskanie wyroku z wyłącznej winy jednego z małżonków wymaga przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego, dlatego przed podjęciem decyzji o dochodzeniu takiego rozstrzygnięcia warto poznać jego konsekwencje oraz ocenić, czy w konkretnej sprawie będzie ono rzeczywiście korzystnym rozwiązaniem.

Kiedy sąd orzeka o winie za rozpad małżeństwa?

Sąd rozpoznający sprawę rozwodową ma obowiązek ustalić, czy i który z małżonków ponosi winę za trwały i zupełny rozkład pożycia. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy obie strony zgodnie wniosą o rozwód bez orzekania o winie. Wówczas przyjmuje się skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił odpowiedzialności za rozpad małżeństwa. Jeżeli jednak choć jedna ze stron domaga się ustalenia winy, sąd przeprowadza postępowanie dowodowe i ocenia zachowanie małżonków w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

O winie mogą świadczyć różnego rodzaju okoliczności, o ile pozostają w związku z rozpadem pożycia. Najczęściej są to:

• zdrada małżeńska,
• nadużywanie alkoholu lub środków odurzających,
• przemoc psychiczna albo fizyczna,
• uporczywe uchylanie się od obowiązków rodzinnych,
• trwonienie wspólnego majątku.

Każda sprawa jest jednak oceniana indywidualnie, a samo przedstawienie zarzutów nie przesądza jeszcze o treści wyroku. Znaczenie mają zgromadzone dowody, zeznania świadków oraz wyjaśnienia stron.

Uzyskanie wyroku stwierdzającego wyłączną winę jednego z małżonków nie należy do prostych. Sąd nie ocenia stopnia zawinienia, lecz ustala, czy zachowanie jednej lub obu stron przyczyniło się do rozpadu małżeństwa. Zdarza się więc, że postępowanie rozpoczęte z przekonaniem o wyłącznej odpowiedzialności jednego z małżonków kończy się przypisaniem winy obu stronom. Z tego powodu sprawy, w których przedmiotem sporu jest wina, są zwykle bardziej czasochłonne i wymagają starannego przygotowania materiału dowodowego.

Jakie konsekwencje finansowe niesie rozwód z orzeczeniem o winie?

Najdalej idące skutki orzeczenia o winie dotyczą obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami. Jeżeli sąd uzna, że wyłączną odpowiedzialność za rozpad małżeństwa ponosi jedna osoba, małżonek niewinny może domagać się alimentów nawet wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku. Wystarczy wykazać, że rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Oznacza to, że poziom życia małżonka niewinnego po rozwodzie nie powinien ulec wyraźnemu pogorszeniu wyłącznie z powodu nagannego zachowania drugiej strony.

Obowiązek ten może trwać bardzo długo. Co do zasady wygasa dopiero w chwili zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Przepisy nie przewidują w takim przypadku pięcioletniego ograniczenia czasowego, dlatego obowiązek alimentacyjny może obowiązywać przez wiele lat. Jednocześnie małżonek uznany za wyłącznie winnego nie może skutecznie domagać się alimentów od małżonka niewinnego.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy sąd przypisze winę obojgu małżonkom. W takim przypadku każdy z nich może wystąpić o alimenty wyłącznie wtedy, gdy znajdzie się w niedostatku, czyli nie będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Obowiązek alimentacyjny wygasa po upływie pięciu lat od rozwodu, chyba że sąd uzna, iż zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające jego przedłużenie.

Czy orzeczenie o winie wpływa na podział majątku i sprawy dotyczące dzieci?

Samo orzeczenie o winie nie oznacza automatycznie, że jeden z małżonków otrzyma większą część majątku wspólnego. Zasadą pozostaje równy udział każdego z małżonków w majątku dorobkowym. Nie oznacza to jednak, że okoliczności, które doprowadziły do rozpadu małżeństwa, pozostają bez znaczenia. Jeżeli jeden z małżonków rażąco naruszał obowiązki wobec rodziny, trwonił wspólny majątek z powodu uzależnienia, hazardu lub innych zawinionych zachowań, sąd może uznać, że istnieją ważne powody przemawiające za ustaleniem nierównych udziałów. Każda taka sprawa wymaga jednak szczegółowej analizy, ponieważ samo przypisanie winy za rozwód nie przesądza jeszcze o sposobie podziału majątku.

Podobnie wygląda kwestia dotycząca dzieci. Przy rozstrzyganiu o władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania dziecka czy kontaktach z rodzicami sąd kieruje się przede wszystkim dobrem małoletniego. Jeżeli zachowanie małżonka, które doprowadziło do rozwodu, jednocześnie zagraża bezpieczeństwu lub prawidłowemu rozwojowi dziecka, może mieć wpływ na zakres wykonywania władzy rodzicielskiej. Dotyczy to zwłaszcza przypadków przemocy domowej, uzależnień lub innych zachowań narażających dziecko na niebezpieczeństwo. Jeżeli natomiast przyczyny rozpadu małżeństwa nie pozostają w związku z wykonywaniem obowiązków rodzicielskich, samo orzeczenie o winie nie powinno decydować o sposobie sprawowania opieki nad dziećmi.

Czy warto domagać się rozwodu z orzeczeniem o winie?

Decyzja o dochodzeniu wyłącznej winy drugiego małżonka powinna być dobrze przemyślana. Tego rodzaju postępowanie jest zazwyczaj bardziej wymagające niż rozwód bez orzekania o winie. Wymaga zgromadzenia przekonujących dowodów, przesłuchania świadków, a często również wydłuża czas oczekiwania na prawomocny wyrok. Dla wielu osób oznacza to większe koszty oraz dłuższe pozostawanie w sporze z byłym partnerem. Z drugiej strony uzyskanie wyroku z wyłącznej winy może przynieść wymierne korzyści. Największe znaczenie ma możliwość dochodzenia alimentów przez małżonka niewinnego także wtedy, gdy nie znajduje się on w niedostatku, lecz rozwód wyraźnie pogorszył jego sytuację materialną. W określonych przypadkach okoliczności związane z winą mogą również zostać uwzględnione przy ocenie żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Z tego względu każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej zarówno dostępne dowody, jak i przewidywane skutki prawne.

Rozwód z orzeczeniem o winie wywołuje skutki wykraczające poza samo rozwiązanie małżeństwa. Może wpływać na obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami, a w określonych sytuacjach również na ocenę okoliczności związanych z podziałem majątku czy wykonywaniem władzy rodzicielskiej. Jednocześnie postępowanie o ustalenie wyłącznej winy jest zwykle bardziej skomplikowane i czasochłonne niż rozwód bez orzekania o winie. Zanim jedna ze stron zdecyduje się na dochodzenie takiego rozstrzygnięcia, warto przeanalizować dostępny materiał dowodowy oraz realne korzyści, jakie może przynieść wyrok w konkretnej sprawie.

Adwokaci Olga i Adam Car tworzą w Sopocie Kancelarie Adwokackie Car. Sprawy rozwodowe i rodzinne klientów z Gdańska, Gdyni i Sopotu prowadzi adw. Olga Car: rozwody z orzekaniem i bez orzekania o winie, podział majątku, alimenty, władza rodzicielska i kontakty z dziećmi. Jest wpisana na listę adwokatów Pomorskiej Izby Adwokackiej i reprezentuje klientów przed Sądem Okręgowym w Gdańsku oraz sądami rejonowymi Trójmiasta. Kontakt: [email protected], +48 509 462 493, adwokatcar.pl